Barn og unge som pårørende

Det er vanleg å bli bekymra viss nokon du står nær, er på sjukehus, anten det er mamma, pappa, sysken eller ein annan som du kjenner godt. Når vi er leie oss for noko, kan kjenslene vise seg sterkare enn til vanleg.

Vi kan til dømes bli fortare sinte eller gråte lettare enn elles. Men det kan også hende at vi ikkje føler noko spesielt. Du kjenner deg kanskje att i noko av dette. Det er i så fall ikkje noko å skamme seg over. Det er nemleg heilt normalt.

Konsentrasjonsvanskar 

Nokre kan oppleve at det er vanskeleg å konsentrere seg på skulen, vanskeleg å hugse det dei les eller det som blir sagt, til dømes beskjedar.

Sinne 

Når nokon vi er glade i, blir sjuke, kan vi føle at vi er litt sinte på den sjuke. Vi synest kanskje det er bra at den sjuke er på sjukehus, og blir passa på og får hjelp der. 

Sjalusi

Det er også vanleg å vere sjalu fordi ho eller han som er sjuk, får så mykje merksemd. 

Skuld

Somme føler skuld, og lurer på om noko dei har gjort eller sagt, er grunnen til sjukdommen. Men då skal du hugse at ting ikkje skjer berre fordi vi ønskjer eller tenkjer noko. Ingenting som du har sagt eller gjort, er skuld i dette. 

Å tenkje på seg sjølv

Somme grublar på om det er egoistisk å tenkje på seg sjølv. Men det er helt vanleg å lure på kva som skal skje med ein sjølv eller andre i familien når nokon er sjuke. Brått veit ein ikkje kva som skjer, svært mykje blir usikkert, og det kan vere vanskelig å planleggje. 

Som før

Somme synest det er rart at dei ikkje kjenner seg annleis. Men då skal du vite at det også er vanleg.

Tilbake til hovudsida for born og unge som pårørande

Når ein nær pårørande som for eksempel mor, far eller eit sysken vert sjuke, kan kvardagen til born og ungdom bli endra og prega av uro og angst. Born er gode observatørar av omgjevnadene, og dei tolkar endringane på sin eigen måte.

Born som manglar informasjon, kan ha fantasiar om den pårørande sin sjukdom, som er verre enn den faktiske tilstanden. Nokre kan til og med gi seg sjølv skulda for sjukdommen. 

Det er viktig å snakke med barnet eller ungdommen, og å få vite kva ho eller han tenkjer om situasjonen. Når vi informerer born og ungdom om sjukdom og behandling, kan det bli lettare for dei å meistre den nye situasjonen i familien. 

Hugs å vere ærleg og konkret når du informerer og svarer på spørsmål. Born reagerer forskjellig avhengig av alder, og det må vi ta omsyn til når vi snakkar med dei.. 

Born og ungdom kan også trenge å få råd om kva dei skal svare når folk i nærmiljøet spør.

Kontakten med den som er sjuk

Generelt kan det vere viktig at born og ungdom så tidleg som råd kjem på besøk på sjukehuset. Viss det er vanskeleg å få til på grunn av lang reiseveg eller anna, kan det hjelpe å få høyre røysta til den sjuke på telefon.

For at born skal forstå betre kvar den sjuke er, går det an å sende bilete frå sjukehuset, avdelinga og/eller av den sjuke.

Respekt for barnet/ungdommen sitt val

Vi rår til at born og ungdom kjem på vitjing, men vi må ikkje tvinge dei til noko dei ikkje har lyst til.. Gi barnet den tida det treng. Vi skal alltid respektere borna sine val. Vi må overtyde dei om at dei ikkje er "dumme eller slemme" viss dei ikkje vil kome. Det aukar truleg sjansane for at dei vil kome seinare.

Når born/ungdom får informasjon, har dei ikkje alltid så mykje å spørje om. Dei må sjølve få bestemme kor mykje dei vil snakke om eller ta del i. Ver merksam på dei tidspunkta då born til vanleg plar fortelje noko om seg sjølve, til dømes når dei kjem heim frå skule, eller når dei skal leggje seg om kvelden.

Informasjon til nærmiljøet

Vi rår alle til å informere helsesyster, skule og/eller barnehage, slik at borna kan bli sedde og ivaretekne i ein vanskeleg situasjon.

Besøk på sjukehuset

Born og ungdom som kjem på besøk, bør vere førebudde på korleis den sjuke har det, og dei bør også vite litt om korleis det ser ut på avdelinga.

Vi rår pårørande til å:

• seie frå til personalet på førehand når dei planlegg at barnet skal kome på besøk.
• forklare sjukdommen og behandlinga på ein lettfatteleg måte, og å fortelje barnet kva som har skjedd, for eksempel kvifor den sjuke har vorte operert osv.
• Førebu barnet på eventuelle endringar av utsjånad, stemme eller anna. 
• Forklare kva utstyr som er ved senga, til dømes intravenøsslange, urinkateter og scoop.

Besøka bør vere korte, og borna må sjølve få avgjere om dei vil stå i døra eller nær senga og kor lenge dei vil vere der. Somme treng ekstra lang tid på å bli trygge i nye omgjevnader. Vi rår til at ein vaksen som dei har tillit ti,l og som har tid til å vere saman med borna, er med.  

Born og ungdom ønskjer ofte å vere til nytte og glede. Dei kan ta med ei teikning eller eit bilete av seg sjølv, og få delta med å hente eit glas vatn, noko utstyr eller liknande.

Born og ungdom kan kjede seg på sjukehus. Dei fleste avdelingane har tilbod av leiker, spel eller teiknesaker. Spør personalet om dette.

Dersom barnet/ungdommen har ein smittsam sjukdom, er forkjølt med feber, eller har magesjuke, vasskoppar eller meslingar, kan ho/han ikkje kome inn på avdelinga pga. faren for å smitte pasientene.

Tilbake til hovudsida for born og unge som pårørande

Les også:

Rettar når mor eller far er sjuk

10 tips for å snakke med borna

1. Stol på deg sjølv

Du vil finne din personlege måte å snakke på og til å gi støtte til borna dine gjennom vanskelege tider. Sjølv om du kanskje ikkje heilt klarer å verne borna dine så mykje som du ønskjer, kan du hjelpe dei til å meistre vanskane i livet betre. Berre gjer ditt beste.

2. Ha tillit til barnet ditt si evne til å forstå og til å takle vanskane.

Ver trygg på at jenta eller guten din er både sterke og uthaldande.
Nedanfor er det fleire råd/tips om korleis du bør førebu deg på å snakke med barnet ditt, slik at du ved å vere open og ærleg kan styrkje barnet ditt si evne til å meistre.

3. Ver tilgjengeleg for barnet

Set av tid til å snakke med barnet når det sjølv ønskjer å snakke.

4. Skaff den hjelpa du treng

Før du snakkar med borna dine, ønskjer du kanskje å rådføre deg med familie og venner. Du kan også snakke med ein sosionom, prest, barnelege, sosiallærar på skulen, og/eller foreldre i tilsvarande situasjon. Du kan finne det nyttig å gå til bøker og nettstader og/eller å få kontakt med støttegrupper. (Sjå tilvising nedanfor)

5. Gå i gang

Du kan utsetje å snakke med borna til du føler deg førebudd og klar, men det er truleg best å ikkje vente for lenge med den første samtalen. Born kan merke når noko er annleis. Viss du ikkje begynner å snakke, blir dei usikre.

6. Ver merksam på ymt og vink

Oppmuntr barnet til å stille spørsmål. Gjer ditt beste for å svare enkelt. Prøv å ikkje overvurdere alderen, modningsgraden, evna til å forstå og behovet for å vite hos barnet ditt.

7. Hald fram med å snakke

Sjukdom er ein prosess, og over tid vil det oppstå mange høve til å snakke om livet, sjukdom, medisinsk omsorg og om det å døy. Bruk desse stundene til å gjere det mogleg for familiemedlemmer å snakke og reflektere. Finn måtar å ha ein open kommunikasjon, slik at borna kan stille spørsmåla sine og gi utløp for kjensler, angst og uro.

8. Finn vaksne som kan vere støttespelarane dine.

Gi dei høve til å vere dine auge og øyre og til å informere deg om dei erredde for korleis borna kan tilpasse seg sjukdommen. Slike støttespelarar kan vere lærarar, sosiallærarar, helsesystrer og foreldre til borna dine sine venner.

9. Kom ein eventuell kronisk fase i forkjøpet

Du kan kome til å leve lenge med sjukdommen din, endå om det kan vere vanskelig å tru den første tida etter at du har fått vite at du har ein alvorleg sjukdom. Det kan kome tider der sjukdommen går tilbake og blir mindre viktig.. Gjer ditt beste for å hjelpe familien din til å nyte desse gode tidene.

10. Sjå uvisse på førehand, og finn måtar å takle henne på.

Det kan oppstå situasjonar der du rett og slett ikkje veit kva som kjem til å skje med deg. Det kan bli nødvendig for deg å seie til borna dine: "Eg veit det faktisk ikkje" Oppmuntr dei då  til å dele håpa dine for framtida med deg, og hjelp dei til framleis å leve og vere kjærlege trass i uvissa.

Tilbake til hovudsida for born og unge som pårørande

Les også:

Til foreldre og føresette

Rettar for born og unge som pårørande