Urinsyregikt

Diagnosen blir stilt på bakgrunn av typiske symptom, og gjerne ved påvising av urinsyrekrystallar etter tapping av leddvæske med sprøytenål. Ultralyd kan brukast til å påvise avleiringar, og av og til blir det også nytta ei spesiell CT-undersøking (Dual energy CT) for å avdekkje urinsyreavleiringar.

Auka inntak av alkohol, sukkerhaldig drikke, raudt kjøtt og innmat aukar risikoen for anfall med urinsyregikt. Det same gjeld medikament som inneheld salisylsyre, som Albyl-E og vassdrivande medisinar.

Akutte anfall med urinsyregikt blir ofte behandla effektivt med betennelsesdempande medisin i form av kolkisin eller NSAIDS (til dømes Naproxen eller diklofenak). Medisinen kolkisin kan vere effektiv om ein startar behandlinga heilt tidleg i anfallet, og pasientar med fleire anfall bør derfor ha denne medisinen klar. Prednisolon blir særleg brukt dersom fleire ledd er angripne, eller dersom kolkisin eller NSAIDS ikkje hjelper eller ikkje kan brukast. Kortisoninjeksjonar i vonde ledd er svært effektive og er ei behandling som dei fleste tolererer godt.

Allereie når diagnosen blir stilt bør ein diskutere førebyggjande behandling mot nye anfall. Førebyggjande har som mål å redusere urinsyrenivået i blodet, slik at det ikkje oppstår nye krystall med følgjande akutte anfall med urinsyregikt. Førstevalet på urinsyresenkande behandling er legemiddel med verkestoffet allopurinol. Den første tida etter oppstart av behandlinga kan ein oppleve auka risiko for akutte anfall med urinsyregikt. Ein nyttar derfor ofte kolkisin som tilleggsbehandling desse månadene.

Den urinsyresenkande medisinen må takast i mange år for å forhindre nye anfall.

Mål

Alle tiltak retta mot urinsyregikt har til hensikt å bli kvitt leddbetennelsen eller toføse danningar med urinsyrekrystallar. Dersom urinsyrekonsentrasjonen i blodet blir senka til under 360 µmol/l (300 µmol/l ved tofi), vil dette etter kvart førebyggje og forhindre nye anfall med urinsyregikt.

Kost- og livsstilsråd ved urinsyregikt

Urinsyre blir danna ved nedbryting av puriner. Ein tredel av purinene kjem frå det vi et og to tredelar kjem frå kroppen sine eigne celler. Kroppen har inga evne til å bryte ned urinsyre, men skil det hovudsakleg ut via nyrene. Eit restriktivt kosthald med lågt inntak av puriner vil ikkje gi tilstrekkeleg reduksjon av urinsyre i blodet til å hindre nye anfall, men med tillegg av legemiddel og andre livsstilsendringar er det mogleg å oppnå ein ekstra urinsyresenkande effekt.

Personar med urinsyregikt har ofte auka insulinproduksjon, høgt blodtrykk, overvekt og høgt kolesterol. Alle desse livsstilsfaktorane er assosierte med auka produksjon av urinsyre og nedsett evne til utskiljing av urinkrystallar. Et sunt kosthald kan gi noko reduksjon av urinsyrenivået i blodet.

Fedme og fasting hemmar urinsyreutskiljinga via ulike mekanismar, medan langsam reduksjon av overvekt har ein motsett effekt. Raskt vekttap blir ikkje tilrådd.

Alkohol reduserer urinsyreutskiljinga i nyrene, i tillegg til at øl også aukar urinsyreproduksjonen ved innhaldet sitt av puriner. Øl (også lettøl) gir såleis mest urinsyrestigning av alle alkoholhaldige drikkevarer, og blir avrådde ved urinsyregikt.

Nyare kosthaldstilrådingar ved urinsyregikt fokuserer i mindre grad på lister med nei-mat og i større grad på ein sunn og variert kost.

Kosthaldstilrådingar

Eit sunt og variert kosthald er viktig ved urinsyregikt. Dette bidreg til å halde kroppen frisk og gjer det lettare å kontrollere vekta.

• Unngå eller avgrens inntak av alkohol. Alkohol aukar produksjonen av urinsyre og reduserer samtidig utskiljing av urinsyre. Dette gjeld spesielt øl og sprit. Alkoholinntaket bør avgrensast, og for somme er det nødvendig å kutte heilt ut ein periode. Drikk alltid vatn saman med alkohol.
• Drikk rikeleg, gjerne vatn. Rikeleg væskeinntak vil hjelpe nyrene å skilje ut urinsyra. Unngå energihaldig drikke (brus, jus og mjølk) som tørstedrikk.
• Ver klar over porsjonsstorleik. Ein stor porsjon mat med lågt innhald av purin kan medføre eit høgare inntak av purin enn ein liten porsjon mat med høgt innhald av purin.
• Avgrens kjøtt, fjørfe og fisk. Unngå makrell, ansjos, sild og innmat frå dyr og fisk.
• Reduser feitt i kosten. Spis mindre metta feitt. Vel magre meieriprodukt.
• Spis grove kornprodukt, grønsaker og frukt. Frukt blir avgrensa til 2-3 per dag.
• Reduser sukkerinntaket. Unngå fruktose som søtingsmiddel.

Ver merksam på kosttilskot som ei kjelde til puriner. Unngå ølgjær, algebaserte tilskot, tilskot med DNA/RNA, og liknande.

Kosthalds- og livsstilsendringar kan vere utfordrande. Ein klinisk ernæringsfysiolog kan kartleggje noverande kosthald og gi individuelle råd.

Dei fleste som har urinsyregikt kan følgjast av fastlege. Ved sjukdom som er vanskeleg å behandle eller ved hyppige anfall blir ein gjerne vist til revmatolog for vurdering.