Strålebehandling ved prostatakreft

Før du startar med strålebehandlinga blir du innkalla til CT-undersøking der vi tar bilde av den delen av kroppen din som vi skal bestråle. Dersom du har fått implantert gullkorn i prostatakjertelen skal du også ta MR samme dag. Undersøkingane bruker vi til å lage ein individuelt tilpassa strålebehandlingsplan (doseplan) for deg.  

På CT vil det bli teikna med tusj på huda di. Dette gjer vi for å kunne kontrollere at du ligg på same måte ved kvar behandling. Tusjstrekane skal ikkje vaskast bort.  

CT-undersøkinga blir utført på stråleterapiavdelinga. 

Å ha noko urin i blæra minskar strålereaksjonen i blæra. Vi anbefaler derfor at du går på do 1 time før stråling, og så drikk 1-2 glas vatn. Du bør då ikkje gå på do igjen før etter behandlinga. Du skal gjere dette før strålebehandlingsplan (doseplan) også. 

Det er viktig at huda er tørr og rein før strålebehandlinga. Ikkje smør salve på huda i strålefeltet før stråling. Vi frårår karbad/symjehall under behandlinga og så lenge det er reaksjon i huda. Vatn frå badekar blir raskt forureina. Klor kan irritere og tørke ut huda.   

For å irritere huda minst mogleg bør du: 

• Bruke lunka vatn og lågt trykk på dusjen. Ikkje skrubbe eller gni. 

• Bruke uparfymert såpe med nøytral PH-verdi viss du ønsker å bruke såpe. 

• Klappe huda tørr eller lufttørke. 

• Ved behov for barbering i strålefeltet bør du bruke barbermaskin, ikkje barberhøvel. 

Vi anbefaler på det sterkaste at du sluttar å røyke, fordi: 

• røyking gir mindre oksygentilførsel til svulsten og reduserer dermed effekten av strålebehandlinga. 

• røyking aukar risikoen for å utvikle lungekreft, og røyking etter avslutta strålebehandling aukar denne risikoen ytterlegare. 

• røyking aukar risikoen for å utvikle enkelte biverknader av strålebehandling. 

Dei fleste pasientar får hormonbehandling i kombinasjon med strålebehandlinga. Dette fordi det er vist å betre effekten av behandlinga for dei fleste pasientar. 

Hormonbehandlinga startar 3 månader før oppstart av stråling og gjer at kreftsjukdommen ikkje utviklar seg i perioden fram til stråling. 

Avhengig av stadiet av kreftsjukdommen anbefaler vi 6 måneders eller 2 års hormonbehandling. 

6 månaders hormonbehandling 

2 sprøyter med 3 månaders mellomrom i kombinasjon med Bicalutamid 50 mg ein gong om dagen i 6 månader. (Alternativ 1 sprøyte som varer i 6 månader og tablettar som over). 

2 års hormonbehandling 

2 sprøyter med 3 månaders mellomrom i kombinasjon med Bicalutamid 50 mg ein gong om dagen. (Alternativt 1 sprøyte som varer i 6 månader og tablettar som over). Deretter overgang til Bicalutamid 150 mg ein gong om dagen til det har gått 2 år sidan ein starta hormonbehandlinga. 

Biverknader av hormonbehandlinga 

Impotens 

Når ein får kombinasjonsbehandling med sprøyte og tablettar får ein bortfall av seksuell lyst og evne. Dette kan ein også merke, men noko mindre når ein står på kun hormontablettar. 

Vektauke 

Hormonbehandlinga kan føre til vektauke. Dette kan forhindrast ved fysisk aktivitet og bevisst kosthald. 

Redusert muskelstyrke 

Hormonbehandlinga kan redusere muskelstyrke og fysisk form. For å motverke dette er det viktig å vere fysisk aktiv og ta vare på forma. 

Heitetokter/sveitting 

Hormonbehandlinga kan gi heitetokter/sveitting. 

Vekst av brystkjertelvev 

Menn har også litt brystkjertelvev. Når ein brukar Bicalutamid 150 mg, kan brystvevet vekse litt. For å redusere risiko/moglegheit for dette gir vi ei strålebehandling mot området rundt kvar brystvorte. Sjå meir informasjon under Mamillebestråling - strålebehandling av brystkjertlane. 

Enkelte medikament som blir brukt i behandlinga av prostatakreft, for eksempel hormontablettane Casodex eller Eulexin, kan gi biverknader frå brysta. Hormonbehandlinga fører til lågare nivå av testosteron i kroppen, og dette kan gi uønska vekst av brystkjertlane. Cirka 40 % av pasientane som startar med desse medikamenta får såre og ømme bryst. I følgje fleire undersøkingar førekjem tendens til kvinneleg brystutvikling hos 40-75 % av pasientane. Dette har blitt behandla på ulike måtar, frå anna hormonbehandling til operasjon. Den mest effektive metoden er å gi førebyggande strålebehandling mot begge bryst. Ein kan hindre brystvevet i å vekse ved å stråle mot brystkjertlane med høgenergetisk stråling. Færre pasientar vil då få uønska vekst av brystkjertlane.  

Korleis går behandlinga føre seg? 

Vi gir strålebehandling mot begge brystkjertlane med strålar som trenger nokre få centimeter inn under hudoverflata. Vi gir behandlinga bare ein gong, og behandlinga er smertefri. Under behandlinga skal du ligge heilt i ro. Stråleterapeutane vil teikne med tusj på huda der strålane skal treffe. Deretter vil stråleterapeutane stille inn strålemaskinen, først mot den eine brystkjertelen og gå ut av rommet. Strålinga vil stå på i ca. 4 minutt av gongen. Det same blir gjort mot den andre brystkjertelen. Heile behandlinga er ferdig på ein halvtime. 

Ein kreftdiagnose inneber for mange ei endring i seksualitet og samliv. Anten som direkte følge av sjukdommen eller biverknad frå behandling. I alle faser av livet, uansett alder, seksuell legning, om ein har partnar eller ikkje, er det normalt å være bekymra over korleis sjukdom og behandling kan påverke den seksuelle helsa. 

Seksualrettleiing kan hjelpe deg om du har spørsmål relatert til: 

• Sjukdom og behandling av sjukdom 

• Medisin som påverkar seksualitet 

• Manglande eller lita lyst 

• Manglande ereksjon 

• Andre utfordringar knytt til seksualitet, kroppsbilete og sjølvbilete 

Vi ønsker å bidra til openheit om utfordringar rundt kreft og seksualitet, og tilbyr samtale til deg som er eller har vore til behandling hos oss. Kontakt oss dersom du ønsker ein slik samtale. Ta gjerne med partnar. 

Du vil få kontrollar undervegs i strålebehandlinga. Du skal ta blodprøver nokre dagar før desse kontrollane. Oppstår det noko mellom desse kontrollane, ta kontakt med stråleterapeutane. Vi tar vanlegvis ikkje PSA blodprøve under strålebehandlinga då den er vanskeleg å tolke under slik behandling.

Det er vanleg å bli litt trøytt av strålebehandlinga. Nokre kan bli litt kvalme og få redusert matlyst. Viss du kjenner deg trøytt og slapp prøv og halde deg i aktivitet, mosjoner. Frisk luft er bra. Ein spasertur kvar dag vil gjere deg godt og den treng ikkje vere så lang. Drikk godt undervegs i behandlinga, det kan og hjelpe på trøyttleiken.

Huda kan bli raud og sår der du har fått stråling. 

• Du kan dusje som vanleg under behandlinga, men bruk uparfymert såpe med nøytral PH-verdi viss du ønsker å bruke såpe. Bruk lunkent vatn og ei mjuk vassstråle. 

• Unngå sterk varme eller kulde på det stråla området – for eksempel varmeflaske, badstue eller ispose. 

• Bruk lause og mjuke klede som ikkje gnir mot huda. 

Dersom du blir svært sår kan du ha nytte av å bruke saltvassomslag. Spør stråleterapeutane korleis du skal gjere dette. Det er vanlegvis huda rundt endetarmen som blir sårast. 

Biverknader i huda frå strålinga kan vare og/eller auke 2-3 veker etter avslutta strålebehandling. Målretta tiltak som nemnde over skal fortsette til huda er godt tilhela, vanlegvis 4-6 veker etter avslutta strålebehandling. Viss det utviklar seg sårdanning med væsking der sårvæska får gul eller grøn farge og/eller vond lukt, ta kontakt med fastlegen din. Det kan takast ein bakterieprøve for å undersøke om det er nødvendig med antibiotika.

Under strålebehandlinga kan blæren og urinrøret bli utsett for noko stråling, sidan dei ligg så nær området som blir behandla. Dette kan føre til at du må tisse oftare. Dersom du opplev at du må tisse så ofte at det blir ein utfordring, finst det  medisinar som kan hjelpe. Ta kontakt med stråleteapeut for råd og vidare oppfølging.

Nokre får laus avføring, hyppigare avføring, auka luftavgang, slim og eventuelt også blod i avføringa. Du kan også få smerter ved avføring.