Å leve med stomi
Her kan du finne informasjon om utstyr, stell, råd og utfordringar.
Nokre menneske har sjukdommar eller misdanningar som fører til forstyrringar i mage-tarmfunksjonen. Blant dei vanlegaste årsakene finn vi kreft, tarmskade og kroniske tarmbetennelsar som ulcerøs kolitt og Crohns sjukdom.
Her kan du finne informasjon om utstyr, stell, råd og utfordringar.
Når ein stomi blir anlagt, blir tarmen operert fram til overflata til huda. Avføringa tømmer seg gjennom stomien i staden for gjennom endetarmsopninga. Ein stomi er ikkje omgitt av lukkemuskel slik som endetarmen, tarmtømminga kan difor ikkje kontrollerast. Det er tarmbevegelsane som bestemmer når avføringa kjem ut gjennom ein stomi.
Konsistensen til avføringa avheng av kvar langt ned på tarmen stomien er plassert. I tynntarmen er innhaldet flytande, og slik vil òg avføringa frå ein ileostomi vere. Tjukktarmen sin viktigaste funksjon er å suga opp væske frå tarminnhaldet. Til lenger ned mot endetarmen stomien er plassert, til fastare blir avføringa.
Ein mellombels stomi blir anlagd når det er nødvendig å avlaste delar av tarmen for ein periode. Då vil det som regel vere to stomiopningar rett ved sida av kvarandre. Avføringa kjem ut i den eine opninga. Den andre opninga (blindstomi) fører ned til den delen av tarmen som ikkje er i bruk. Frå blindstomien kjem det ofte litt slim.
Ein permanent stomi har berre ei opning der avføringa kjem ut. Tarmen som er nedanfor stomien, blir lukka i øvre ende. Slim frå den delen av tarmen som ikkje er i bruk kjem ut gjennom endetarmsopninga.
Eindelt system betyr at stomiplata/festeplata, og posen er sveisa saman. Posen må tømmast eller blir skifta ved behov. Todelt system består av ein pose og ei plate. Plata blir festa på huda rundt stomien, og posen blir festa i plata.
Stomiposane kan vere tømbare eller ikkje tømbare. Dei kan vera gjennomsiktig eller farga. Alle posar har filter slik at tarmgassen kan sleppe ut medan lukta blir fjerna i filteret.
Stomisjukepleiar har kunnskap om forskjellig stomiutstyr og tilleggsprodukt, og vil i samarbeid med kvar enkelt pasient finne riktig utstyr. Ved kontrollar hos stomisjukepleiar vil stomiutstyret alltid vurderast og du vil få informasjon om nytt aktuelt utstyr.
Stomiutstyr, tilleggsprodukt og kompressar til stell av stomi får du på e-resept (blå resept).
Stomisjukepleiar lagar ei liste over utstyr før heimreise slik at det er enkelt å bestille hos apotek eller bandagist. Stomisjukepleiar kan anbefale ein bandagist/apotek i nærområdet ditt, eller finne ein bandagist som leverer utstyret heim. Vi anbefaler å bestille utstyr med ein gang du kjem heim frå sjukehuset då det kan ta noko tid å få utstyret levert. Vi anbefaler å bestille utstyr for berre ein månad ved første bestilling då det kan vere nødvendig å justere stomiutstyret. Du vil få med tilstrekkeleg stomiutstyr for dei første vekene heime.
Ved utfordringar eller bekymring knytt til stomien bør du kontakte stomisjukepleiar eller fastlege.
Dersom du ikkje klarer å erstatte det du tapar på stomien og får symptom på dehydrering (tørste, kvalme, muskelkrampar) må du kontakte lege.
Du må følgje med på urinen din etter utskriving. Du må følgje med på fargen og mengde urin kvar dag. Om du får redusert allmenntilstand, er plaga med kvalme/oppkast, eller har sparsam mengde urin må du kontakte lege. Det kan vere lurt å drikke ein kopp med buljong kvar dag, særleg om det kjem mykje på stomien din og du får mørkare urin. Buljong inneheld salt og kan erstatte saltet du taper ved store mengder tynn avføring. Det kan òg vere lurt å salte maten ekstra.